Frá árinu 2002 hafa Landmælingar Íslands staðið fyrir sameiginlegum kaupum innlendra stofnana á SPOT-5 gervitunglamyndum af Íslandi. Þessar SPOT myndir eru nú orðnar yfir 80 talsins og þekja allt landið, en haldið er áfram að uppfæra safnið með kaupum á nokkrum myndum árlega, einkum af þeim stöðum þar sem landbreytingar eða breytingar á landnotkun hafa orðið.
SPOT-5 myndirnar hafa fyrir löngu sannað gildi sitt og eru notaðar reglubundið í margs konar verkefnum hér á landi. Helstu eiginleikar myndanna eru eftirfarandi:
- Myndirnar eru teknar úr 832 km hæð annað hvort beint niður eða svolítið á ská eftir því hvort gervitunglið flýgur beint yfir staðinn sem myndataka hefur verið pöntuð af eða ekki.
- Hver mynd nær yfir svæði sem er um 60 km x 60 km eða 3600 km2 að stærð.
- Myndirnar eru fjölrása, þ.e. þær eru teknar í 4 aðgreindum litböndum; í grænu og rauðu ljósi á sýnilega sviðinu og á tíðniböndum á nær- og miðinnrauðu sviði (G, R, NIR og MIR) sem og á einu pankrómatísku bandi (pan-bandi) á sýnilegu sviði.
- Upplausn eða greinihæfni er 10 m í litböndunum en 2,5 m í pan-bandinu sem notað er til þess að skerpa litaframsetningar SPOT-myndanna.
- Myndunum fylgir tilbúið blátt band (B) þannig að hægt er að setja myndirnar fram í raunlitum (B, G, R).
- Myndirnar eru uppréttar og hnitsettar. Staðsetningarnákvæmni í þeim er um 5 metrar.
Nú er til SPOT-5 þekja af öllu landinu með myndum sem teknar voru 2002 – 2007, en 2008 og 2009 voru keyptar nokkrar myndir af þeim stöðum þar sem fyrri myndir eru orðnar gamlar eða eru gallaðar (t.d. vegna skýja og skýjaskugga) og þar sem verulegar breytingar hafa orðið á yfirborði eða landgerðum (t.d. vegna framkvæmda eða bráðnunar jökla). Alls voru keyptar 7 SPOT myndir á þessum tveimur árum. Myndirnar hafa ákveðið númer sem segir til um staðsetningu þeirra í staðsetningarkerfi sem nær til allrar jarðarinnar (braut og röð), en einnig eru þær auðkenndar hér með staðarnafni sem allir þekkja og er nálægt miðju hverrar myndar.
Þrjár SPOT-5 myndir voru keyptar árið 2008:
Mynd 717-218, Mýrdalsjökull, tekin 19. júlí 2008. Myndin er skýjalaus. Eldri myndir af þessu sama svæði eru frá árinu 2003.
Mynd 713-213, Eyjafjörður, tekin 17. júlí 2008. Ský og snjór eru á fjöllum en láglendi er að mestu skýjalaust. Eldri mynd af þessu sama svæði er frá árinu 2006.
Mynd 721-215, Hálslón, tekin 24. ágúst 2008. Hálfskýjuð mynd, vesturhelmingurinn er þó skýjalaus. Eldri mynd af þessu sama svæði er frá árinu 2002.
Fjórar SPOT-5 myndir voru keyptar árið 2009:
Mynd 713-217, Sultartangalón, tekin 22. júlí 2009. Myndin er nánast skýjalaus nema í suð-austur horninu. Eldri mynd af þessu sama svæði er frá árinu 2003.
Mynd 713-218 (shift 6), Hvolsvöllur I, tekin 29. ágúst 2009. Skýjalaus mynd. Eldri mynd af þessu sama svæði er frá árinu 2003.
Mynd 713-218 (shift 8), Hvolsvöllur II, tekin 29. ágúst 2009. Skýjalaus mynd. Eldri mynd af þessu sama svæði er frá árinu 2003.
Mynd 722-215, Reyðarfjörður, tekin 10. september 2009. Að mestu skýjalaus mynd, en þó eru ský og móða á nokkrum stöðum yfir fjöllum. Eldri mynd af þessu sama svæði er frá árinu 2003.
Myndir 713-218, shift 6 og 8 (Hvolsvöllur I og II) eru að stærstum hluta sama myndefnið (skarast um 80%). Munurinn á þeim felst í því að Hvolsvöllur II byrjar og endar 6 – 7 km sunnar en Hvolsvöllur I. Myndir 713-217 og 713-218 (shift 6 og 8) mynda samfelldan myndrenning sem nær frá Hvítárvatni og Þórisvatni í norðri að Vestmannaeyjum í suðri.
SPOT-5 mynd af Bakkafjöru
Mynd 713-218 (shift 8), Hvolsvöllur II, er tekin 29. ágúst 2009 og nær frá Heklu suður undir Vestmannaeyjar. Stækkaður hluti myndarinnar (mynd 1) sýnir vel stöðu framkvæmda vegna nýrrar hafnar á Bakkafjöru (Landeyjahöfn) þar sem tveir nýir 4 – 500 metra langir brimvarnargarðar eru áberandi. Enn fremur má sjá tvo varnargarða við Markarfljót rétt austan hafnarinnar sem eiga að halda ánni í skefjum og loka fyrir vatnagang vestur á sandinn. Með því eru komnar forsendur til þess að græða upp sandinn og hefur Landgræðslan nú sáð melfræi í 300 hektara svæði vestan Markarfljóts (https://vefur.land.is/).
Innrauðu tíðniböndin (eða mælirásirnar) í gervitunglamyndum gefa sérstaklega góðar upplýsingar um gróðurþekju og ástand gróins lands vegna þess að grænn gróður endurvarpar innrauðri geislun að stórum hluta og mun meira en í sýnilegu ljósi. Það er því mjög áhugavert að bera saman innrauðar upplýsingar SPOT-myndarinnar saman við samsvarandi upplýsingar í „gömlu“ SPOT-myndinni af þessu sama svæði sem tekin var árið 2003, áður en framkvæmdir við hafnargerðina og uppgræðslu landsins hófust (myndir 2 og 3).
Sá háttur hefur löngum tíðkast við tölvuvinnslu myndefnisins að rauður litur er tengdur innrauða bandinu eða mælirásinni í framsetningu myndanna. Það hefur þær afleiðingar að gróið land kemur fram í rauðum litum og er rauði liturinn þeim mun sterkari sem landið er betur gróið eða ástand gróðurþekjunnar er betra.
Breytingin sem orðið hefur milli áranna 2003 og 2009 er mjög sláandi. Sandurinn á þessum slóðum var gróðurlaus með öllu árið 2003, en nú er komin rauð slikja og sums staðar sterkur rauður litur á landið milli Markarfljóts og vegarins að tilvonandi hafnarsvæði sem sýnir að allt þetta svæði, sem er um 300 hektarar að stærð, sé á góðri leið með að verða algróið.
