Landmælingar Íslands tóku loftmyndir vegna kortagerðar af Íslandi á árunum 1950-2000. Auk þess hafa erlendar stofnanir látið taka myndir af landinu í áranna rás og eru elstu myndirnar teknar af dönsku kortastofnuninni Geodætisk Institut árið 1937. Landmælingar Íslands hafa ekki staðið fyrir loftmyndatökuflugi frá árinu 2000.
Við loftmyndatöku eru notaðar stórar myndavélar og sérútbúnar flugvélar, en búnaður til töku og vinnslu loftmynda er mun dýrari og stærri en almennt þekkist í ljósmyndagerð. Allar frumfilmur loftmynda eru varðveittar hjá Landmælingum Íslands og geta viðskiptavinir fengið keypt eintök af öllum myndum, en alls geymir myndasafnið um 140.000 myndir af Íslandi frá tímabilinu 1937-2000.
Loftmyndataka
Um árabil leigðu Landmælingar Íslands sérútbúna flugvél til loftmyndatöku hér á landi en síðan byggði starfsemin á samstarfi við sænsku landmælingarnar Lantmäteriverket en þar áður var samstarf við Flugstöðina hf. vegna leigu á flugvél. Leigð var flugvél af gerðinni Rockwell Turbo Aerocommander 840 sem búin er jafnþrýstibúnaði og getur farið í allt að 10 km hæð. Fram til ársins 1993 voru notaðar loftmyndavélar í eigu Landmælinga Íslands en frá 1994-2000 voru leigðar myndavélar frá Lantmäterieverket í Svíþjóð ásamt leiðsögubúnaði og tækjum til nákvæmrar staðarákvörðunar. Vegna þess að um mjög dýran búnað er að ræða þótti hentugra að leigja búnað þar sem hann var ekki notaður nema í 1-2 mánuði ár hvert.
Loftmyndir eru venjulega teknar lóðrétt niður í myndaröðum þannig að hluti þess svæðis sem hver mynd sýnir sést á næstu mynd í röðinni. Þetta nefnist yfirgrip og er það venjulega 60%. Yfirgripið gerir það að verkum að hægt er að skoða myndirnar í þrívídd í sérstökum búnaði en sá eiginleiki er lykilatriði við tengingu landmælinga og loftmynda í kortagerð. Ef verið er að mynda samfelld stærri svæði eru myndaraðirnar látnar skarast á hliðunum um 25-30%. Þetta er bæði gert til að tengja saman myndpunkta en einnig sem öryggissvæði til að ekki verði eyður milli mynda. Við flugleiðsögnina eru notuð GPS staðarákvörðunartæki og tölvubúnaður auk sérstakrar sjónpípu sem gengur niður úr botni flugvélarinnar. Flughæð við loftmyndatöku hér á landi hefur verið frá 500 metrum til 10 km, allt eftir þörfum notenda hverju sinni og þeim nákvæmniskröfum sem gerðar eru við kortagerð.
Myndatökutímabil og skilyrði
Loftmyndataka fer að öllu jöfnu fram á tímabilinu júlí-ágúst og þarf oftast heiðskírt veður. Oft gefast fáir eða engir heiðskírir dagar til myndatöku á áður nefndu tímabili og því er ekki sjálfgefið að hægt sé að ná þeim myndum sem óskað er eftir í fyrstu tilraun. Fleiri atriði en ský geta komið í veg fyrir góðan árangur við loftmyndatökuna og má nefna snjóalög, mistur, sandstorma og ókyrrð í lofti.
Vinnsla
Við loftmyndatöku eru oftast notaðar fjölhæfar svarthvítar filmur sem ná yfir flest notkunarsvið, en auk þess eru teknar litmyndir og innrauðar myndir í sérstökum tilfellum. Innrauðar filmur henta mjög vel til þess að kortleggja gróður en þær eru næmar fyrir blaðgrænu á sviði sem augað sér ekki. Notkun litmynda hefur aukist síðari ár en vinnsla þeirra eins og innrauðra mynda er nokkuð dýrari en svarthvítra. Loftmyndafilmur eru stórar miðað við algengar ljósmyndafilmur, en stór filma gefur meiri nákvæmni. Hægt er að taka 280 myndir á hverja filmu og er hver mynd 23×23 cm. Árlega voru teknar á bilinu 1500-3000 loftmyndir.
Nú eru loftmyndir einungis afhentar á stafrænu formi en þá hefur filman verið skönnuð inn í hágæðaskanna í 1200 punkta upplausn.
Mælikvarði og greinihæfni
Nákvæmni mælikvarða loftmynda er ekki eins og mælikvarði korts. Þessu valda ýmis atriði sem valda bjögun. Sem dæmi má nefna að fjallstindur er nær flugvélinni en dalbotn og því er tindurinn í stærri mælikvarða en dalbotninn. Annað atriði sem veldur bjögun er að loftmynd er tekin úr einum punkti í flugvélinni og því er lengra til jaðra á myndinni en þess svæðis sem er beint undir flugvélinni. Af þessu leiðir að þegar talað er um mælikvarða loftmynda er átt við meðaltalsmælikvarða, en hann er hægt að reikna ef flughæð og brennivídd myndavélarinnar er þekkt. Mælikvarðinn er reiknaður á eftirfarandi hátt:
Til að fá besta nálgun þarf að draga hæð lands frá flughæðinni. Úr loftmyndum má lesa margvíslegar upplýsingar og er þá t.d. stuðst við lögun, lit, skugga, mynstur og áferð. Greinihæfni er mikilvæg við loftmyndatúlkun, en þar er átt við hversu nákvæmlega má greina ýmis auðkenni á myndunum. Greinihæfnin ræðst meðal annars af flughæð (mælikvarða), filmugerð, linsu, ljóssíu, lýsingu og framköllun. Greinihæfnin er meiri eftir því sem lægra er flogið.
Notkun loftmynda
Tilgangur með töku loftmynda er að safna upplýsingum um yfirborð landsins og jafnframt að meta og greina breytingar sem eiga sér stað með samanburði á misgömlum myndum. Loftmyndir eru grundvallargögn í kortagerð og áætlanagerð vegna framkvæmda en eru auk þess notaðar til margvíslegra þarfa, s.s. við söfnun upplýsinga um auðlindir og náttúru Íslands og vegna sölu og þinglýsinga jarðeigna. Flest verkefni (meðaltal 1981-1994) voru unnin fyrir einstaklinga (46%), þá ríkisstofnanir (28%) og síðan sveitarfélög og fyrirtæki (26%).
Aðgangur að loftmyndum
Allir landsmenn geta fengið loftmyndir á stafrænu formi án endurgjalds og hægt er að hlaða þeim niður á vef stofnunarinnar. Ef mynd sem óskað er eftir hefur ekki verið skönnuð þarf að greiða gjald fyrir þjónustu sem veitt er vegna afgreiðslu, samkvæmt gildandi gjaldskrá hverju sinni. Á vef Landmælinga Íslands fást allar upplýsingar um loftmyndir af Íslandi frá upphafi og auk þess veitir sérþjálfað starfsfólk aðstoð og leiðbeiningar ef þess gerist þörf. Sjá upplýsingar um verð í gjaldskrá.